Вы здесь
«Убса-Нур ыйгылаажы» заповедник ирбиш халдаанындан когараан Тываның малчыннарының чидириин эгиткен
22.11.2025, 22:52 1223 просмотра
Тываның Мөңгүн-Тайга кожуунда тус черниң чурттакчыларының сарлыктарынче ирбиш халдааны бүрүткеттинген. «Убса-Нур ыйгылаажы» заповедник Кызыл дептерже кирген ховар аңның чедирген когаралынга компенсацияны төлээн.
Ирбиштер халдаан дугайында медээ келген дораан-на, тус черниң чагырга төлээлери, мал эмчилери, заповедниктиң инспекторлары кирген комиссия болгаш малдың ээлери кемдеп-балыгланган малды хынап, халдаашкын болганын бадыткаан. Малдың кемдээшкини аар болганындан ону согар ужурга таварышкан. Когаралды эгидери-биле ооң дуюн тургузар деп шиитпир хүлээп алдынган.
Малчыннар шүүделдиң төлевиринге таарзынып, заповедник-биле кады ажылдаарын дугурушкан. Чурттакчы чоннуң мал-маганынга когаралды эвээжедип, ховар дээн диис аймаан камгалап, нептередир дээш, чөрүлдээни ындыг арга-биле шиитпирлээн.
«Бо базым кижилерге чүгле материалдыг дузазының эвес, а бойдус камгалалы биле тус чер чурттакчыларының эрге-ажыы кезээде кады чоруп болурунуң демдээ-дир» - деп, заповедниктиң ажылдакчылары демдеглээн. Бойдус камгалакчылары бо таварылганы бойдуска хумагалыг, харыысалгалыг хамаарылганың чижээ болган деп онзалап демдеглээннер: малчыннар когарал чедирген аңны истеп сүрериниң орнунга чугааны болгаш кады ажылдажылганы шилип алганнар. Ховар аңга таваржы берзе, хора чедирбейн, аргалыг болза чурукка тырттырып алырын олар аразында дугуржуп алганнар. Ындыг чуруктар ховартаан аңның санын үндүрүп, оларның им-демдектерин тодарадып, камгалап арттырарының хемчеглерин планнаарынга заповедниктиң эртем болгаш камгалал килдизиниң ажылдакчыларынга чугула херек.
«Убса-Нур ыйгылаажы» заповедник хар ирбижи халдаанындан когараан малчыннарга когаралды эгидер ажылды эгелеп, боттарының күжү-биле ону боттандырган. Заповедниктиң директору Диинмей Балбан-оол бо төлевилелди күрүнениң киржилгези чокка, чүгле хуу акша-хөреңгини ажыглап тургаш чоруткан Россияда онзагай арга-дуржулга болган деп тайылбырлаан. Заповедник каш чыл бурунгаар бир меценат кижиниң деткимчези-биле сес сарлык бызаазын садып алган. Организацияның коданында амгы үеде 30 хире баш мал бар. Ирбиштиң тудуп каапканы малының орнунга ону малчыннарга бээр. Компенсацияның кол сорулгазы – тус черниң чурттакчылары биле араатан аңның аразында болуушкуннарны эвээжедири болгаш ирбиштер санын кадагалап арттырарында.
Диинмей Балбан-оолдуң чугаазы-биле алырга, тус чер чурттакчыларының мал-маганынче ирбиштер халдаашкыннары үе-үе болгаш-ла болуп турар. Ооң бир чылдагааны – аңның чиир курлавырының эвээжээнинде. Ирбиштиң кол чемижи те-чуңма болур. Те-чуңманы аңнап болурун чөпшээрээнинден Мөңгүн-Тайга кожуунда оларның саны элээн эвээжээн. Эксперттерниң бодалы-биле алырга, боттарының тывыжы чок арткан араатан аңнар өскээр чемиш дилээр ужурга таваржып, аалдарже үнүп турар апарган.
Бойдус камгалал организациязының ажылдакчылары ирбишке таваржы берген кижи бодун канчаар алдынарының чурумнарын сагындырган. Девидеп дүвүревейн, дириг амытанче чоокшулавазын, ону кортпактавазын сүмелеп турар. Аргалыг-ла болза, чурукка азы кыска видеога тырттырып алгаш, аңаа ужурашкан хүнүн, шагын, тодаргай черин демдеглеп алгаш, ооң соонда заповедниктиң улуг күрүне инспектору Сылдыс Борисович Донгакка 8-923-549-3006 дугаарлыг телефон-биле дыңнадырын сүмелеп турар.
Ирбиш – Кызыл дептерде кирген диистер аймааның төлээзи. Россияда бо ховар аңдан чүгле 90-100 хире баш арткан, сөөлгү хайгаарал медээлеринден алырга, Тывада 30-35 хире аң бар. Оларның көвей кезии Мөңгүн-Тайга болгаш Бай-Тайга кожууннарда чурттап турар. Тус черниң малчыннары хар ирбиштери таваржы берзе чүнү канчаарын билирлер. Олар чүгле аңның аай-дедир чоруп турар кокпаларын билир эвес, а хайгаарап чоруп турарын база боттары ужуражы бергенин бо-ла үлежип турарлар.
